ĐỨC ĐẠI VƯƠNG TRẦM ĐỖNG QUÝ VƯƠNG

Người con họ Trương, bậc trung thần triều Lý, Thành hoàng làng Thạch

Trong truyền thống văn hóa làng xã Việt Nam, Thành hoàng là vị thần được cộng đồng tôn thờ, gửi gắm lòng biết ơn đối với những bậc tiền nhân đã có công với nước, với dân, đồng thời là biểu tượng thiêng liêng kết nối các thế hệ trong cộng đồng làng quê.

Đối với nhân dân làng Thạch, xã Tây Phương, hình tượng Đức Trầm Đỗng Quý Vương – Đương Cảnh Thành hoàng làng từ bao đời nay đã trở thành một phần không thể tách rời của lịch sử, tín ngưỡng và đời sống tinh thần quê hương.

Theo thần tích thôn Thạch được lưu truyền và được Viện Nghiên cứu Hán Nôm ghi nhận, thần tích do Đông các Đại học sĩ Nguyễn Bính soạn năm 1572, ghi sự tích Quý Lang, tức Trầm Động Quý Vương Đại Vương. Đây là một tư liệu có giá trị đặc biệt trong việc tìm hiểu lịch sử và tín ngưỡng của làng Thạch.

Theo thần tích của làng, Ngài có tên là Trương Chủng, tục gọi là Quý Lang, là người có tài năng, khí phách và chí lớn.

Vào thời kỳ đất nước đang chịu ách đô hộ của nhà Lương, nhân dân lầm than, các bậc hào kiệt trong thiên hạ lần lượt đứng lên mưu việc cứu dân, cứu nước. Khi nghe tin Lý Bí đang chiêu mộ hào kiệt, chuẩn bị khởi nghĩa chống quân Lương, Quý Lang đã đem quân sĩ theo về với Lý Bí.

Thần tích kể rằng Quý Lang đã đem quân tiến về châu Thái Bình yết kiến Lý Bí. Nhận thấy Lý Bí là người có tài văn võ, có chí lớn và có khả năng quy tụ anh hùng, Quý Lang một lòng theo phò.

Khi cuộc khởi nghĩa bùng nổ, Lý Bí tổ chức lực lượng chống quân Lương và giao cho các tướng tài đảm nhiệm những vị trí trọng yếu. Trương Chủng, tức Quý Lang, được cử làm Tiền Tướng quân, cùng các tướng lĩnh chỉ huy quân đội tiến đánh quân Lương. Theo thần tích, quân Lương bị đánh tan, góp phần quan trọng vào thắng lợi của cuộc khởi nghĩa.

Sau thắng lợi, Lý Bí lên ngôi Hoàng đế, lấy đế hiệu Lý Nam Đế, đặt quốc hiệu Vạn Xuân. Đây là một dấu mốc lớn trong lịch sử dân tộc thế kỷ VI, thể hiện khát vọng độc lập và ý chí tự chủ của người Việt.

Ghi nhận công lao của Quý Lang, Lý Nam Đế phong Ngài chức Thái úy. Sở Văn hóa và Thể thao Hà Nội cũng ghi nhận truyền thống này: Ngài tham gia khởi nghĩa Lý Bí, được phong Tiền Tướng quân và sau khi thắng quân Lương được phong chức Thái úy.

Điều làm nên vẻ đẹp đặc biệt trong hình tượng Đức Trầm Đỗng Quý Vương không chỉ là tài thao lược và công lao đánh giặc, mà còn là tấm lòng thương dân, chăm lo cho cuộc sống của nhân dân.

Theo thần tích, sau khi được phong chức, Quý Lang vẫn đau đáu trước cảnh dân chúng nghèo khó. Ngài tấu xin cho trang Nguyễn Xá được trở thành dân sở tại, xin miễn các khoản tô thuế, đồng thời đem tiền của giúp dân mở mang ruộng vườn, phát triển sản xuất.

Nhờ đó, đời sống nhân dân ngày càng no đủ. Chi tiết ấy cho thấy hình tượng Quý Lang trong ký ức dân gian không chỉ là một vị võ tướng có công đánh giặc, mà còn là một vị quan lấy dân làm gốc, thương dân, bảo vệ dân và đem tài đức của mình phục vụ cuộc sống của dân.

Đó cũng chính là một trong những lý do sâu xa khiến hình ảnh của Ngài được nhân dân gìn giữ và tôn kính qua nhiều thế kỷ.

Sau khi Lý Nam Đế thất thế, theo thần tích, Triệu Việt Vương biết Quý Lang là người tài nên cho người đến mời Ngài về phò tá.

Nhưng Quý Lang là người nặng lòng trung nghĩa. Ngài đã giữ lời thề không phò hai vua, nhất quyết không thay đổi lòng trung thành với nhà Lý.

Ngài tập hợp lực lượng chống lại Triệu Việt Vương, lui về trang Nguyễn Xá lập thành cố thủ. Trong cuộc giao tranh cuối cùng, quân của Ngài thất thế. Quý Lang bị thương nặng và lui quân về phía núi Tử Trầm.

Biết rằng mình khó thoát khỏi vòng vây, Ngài vẫn giữ khí tiết của một bậc trung thần. Theo thần tích, Ngài đã tuẫn tiết vào ngày mùng 4 tháng 4.

Sau khi Ngài mất, dân gian truyền rằng nơi Ngài tuẫn tiết trở nên linh thiêng. Về sau, nhà Lý ghi nhớ công lao của một bề tôi trung nghĩa, ban sắc phong Ngài là Trầm Đỗng Quý Vương, cho phép nhân dân trang Nguyễn Xá phụng thờ. Từ đó, danh hiệu và sự linh ứng của Ngài được truyền tụng qua nhiều thế hệ.

Theo dòng chảy của lịch sử, tên tuổi và công đức của Đức Trầm Đỗng Quý Vương đã vượt khỏi phạm vi một gia đình, một dòng họ để trở thành ký ức chung của cộng đồng.

Ngày nay, Đình Trong ở làng Thạch là nơi phụng thờ Ngài. Cổng thông tin lễ hội của Cục Văn hóa Cơ sở, Gia đình và Thư viện ghi nhận Đình Trong, thôn Thạch, xã Thạch Xá, thờ Thành hoàng làng Trầm Đỗng Đại vương và hằng năm tổ chức tế lễ truyền thống.

Đặc biệt, ngày 07/8/2020, UBND thành phố Hà Nội đã quyết định xếp hạng đình Trong là Di tích lịch sử – nghệ thuật cấp Thành phố. Đây là sự ghi nhận chính thức đối với những giá trị lịch sử, văn hóa và kiến trúc của di tích cũng như truyền thống thờ Thành hoàng của nhân dân làng Thạch.

Hai đạo sắc phong hiện còn được lưu giữ tại di tích là những chứng tích quan trọng cho truyền thống phụng thờ Đức Đại Vương, trong đó có sắc phong tôn Ngài là Dực Bảo Trung Hưng Chi thần và sắc ghi Đoan Túc Dực Bảo Trung Hưng Lý triều Trung thần Trầm Đỗng.

Đối với họ Trương Việt Nam, việc thần tích của làng ghi rõ Quý Lang là Trương Chủng có ý nghĩa đặc biệt.

Ngài không chỉ là một danh tướng được nhân dân tôn thờ mà còn là một người con mang họ Trương đã để lại dấu ấn trong truyền thống chống ngoại xâm, dựng nước và giữ nước của dân tộc.

"Cây có gốc mới nở cành xanh ngọn,

Nước có nguồn mới biển rộng sông sâu."

Mỗi dịp Thần đản (ngày sinh) thứ 1506 của Đức Đại Vương Trầm Đỗng Quý Vương - Đức Dương Cảnh Thành Hoàng Làng, Ban Quản lý Di tích cùng chính quyền và toàn thể nhân dân làng Thạch (thôn Thạch, xã Tây Phương, thành phố Hà Nội) lại long trọng tổ chức lễ Tế Lễ với tất cả tấm lòng thành kính và tri ân sâu sắc.

Mối nhân duyên đặc biệt giữa làng Thạch và Vị Thần Hoàng họ Trương. Làng Thạch tuy không có nhiều hộ gia đình mang họ Trương, nhưng từ bao đời nay, hình bóng và uy danh của Đức Đại Vương Trầm Đỗng Quý Vương, vị Thần Hoàng mang họ Trương, đã trở thành chỗ dựa tinh thần tâm linh vững chắc, che chở cho xóm làng bình yên, mùa màng tươi tốt, nhân dân an lạc.

Chính vì lẽ đó, hàng năm, dẫu trải qua bao biến thiên của thời gian, chính quyền địa phương, Ban Quản lý Di tích cùng nhân dân làng Thạch vẫn luôn gìn giữ nét đẹp văn hóa truyền thống, chỉn chu, trang nghiêm trong từng nghi thức Tế Lễ nhân ngày Sinh nhật của Ngài.

Ngày 01/10/2022 (tức ngày 06 tháng 09 năm Nhâm Dần) Hội đồng họ Trương Việt Nam tổ chức Đại lễ Khánh thành Nhà thờ họ Trương Việt Nam tại làng Đa Giá, thị trấn Thiên Tôn, huyện Hoa Lư, tỉnh Ninh Bình.

Trong không khí linh thiêng và ấm áp tình đồng tộc, đoàn đại diện làng Thạch cùng Ban Quản lý đền thờ Đức Đại Vương Trầm Đỗng Quý Vương đã không quản ngại đường xá xa xôi, tổ chức đoàn đại diện về nhà thờ họ Trương Việt Nam. Đại diện làng Thạch đã thành kính dâng hương, dâng lên những vật phẩm, đặc sản đậm đà hương vị quê hương Tây Phương.

Tấm lòng ấy, nghi lễ ấy không chỉ là sự tôn kính đối với vị Thần Hoàng làng mình phụng sự, mà còn là chiếc cầu nối tâm linh thiêng liêng giữa nhân dân làng Thạch với cộng đồng họ Trương trên khắp mọi miền Tổ quốc.

Tình cảm chân thành, thủy chung mà Ban Quản lý Di tích, chính quyền và nhân dân làng Thạch đã dành cho Đức Thành Hoàng làng họ Trương cũng như đối với người họ Trương Việt Nam.

Hội đồng họ Trương Việt Nam xin gửi lời cảm ơn chân thành và sâu sắc nhất đến toàn thể nhân dân làng Thạch. Nguyện cầu Đức Đại Vương Trầm Đỗng Quý Vương luôn phù hộ độ trì cho nhân dân làng Thạch được may mắn, bình an, sức khỏe và thịnh vượng; chúc cho mối duyên lành giữa nhân dân làng Thạch và dòng tộc họ Trương Việt Nam ngày càng thêm bền chặt, thắm thiết qua muôn đời.

Đối với người dân nơi đây, Ngài là Đức Thành hoàng, vị thần bảo hộ và che chở cho làng. Bậc Trung thần, biểu tượng của lòng trung nghĩa, tiết tháo; Vị Tướng quân, người có công đánh giặc, bảo vệ đất nước. Bậc Ân nhân, người chăm lo đời sống, ruộng đất và sự no đủ của nhân dânvà hơn hết, là một biểu tượng thiêng liêng của quê hương làng Thạch.

Bởi vậy, việc gìn giữ đình làng, gìn giữ thần tích, sắc phong, nghi lễ tế tự và truyền lại câu chuyện về Đức Đại Vương cho các thế hệ trẻ chính là một cách để người dân hôm nay thể hiện đạo lý “uống nước nhớ nguồn”, giữ gìn căn cước văn hóa của quê hương.

Đáng trân trọng là năm 2019, chính quyền và nhân dân làng Thạch đã cùng đóng góp sức người, sức của để phục dựng đình Trong sau thời gian di tích xuống cấp. Điều đó cho thấy tình cảm và sự tôn kính của cộng đồng đối với Đức Thành hoàng vẫn được tiếp nối trong đời sống hiện đại.

Lễ kỷ niệm 1.506 năm ngày sinh, sự tiếp nối đạo lý muôn đời. Theo truyền thống của làng, năm nay nhân dân làng Thạch long trọng tổ chức Tế lễ nhân ngày Sinh nhật, Thần đản lần thứ 1.506 của Đức Đại Vương Trầm Đỗng Quý Vương – Đức Đương Cảnh Thành hoàng làng. Ban tổ chức trân trọng mời đại diện Hội đồng họ Trương Việt Nam, các cá nhân tổ chức dòng họ Trương về dâng nén tâm hương trong dịp lễ trọng.

Con số 1.506 năm không chỉ mang ý nghĩa về thời gian mà còn gợi nhắc một điều sâu sắc hơn: ký ức về một bậc tiền nhân có thể được cộng đồng gìn giữ qua hàng chục thế hệ.

Một nghìn năm trăm năm là khoảng thời gian dài hơn sức nhớ của một đời người. Nhưng qua đình làng, thần tích, sắc phong, lễ tế và những câu chuyện được truyền từ đời này sang đời khác, hình ảnh Đức Đại Vương vẫn hiện diện trong tâm thức người dân. Đó chính là sức sống của văn hóa làng Việt. Mỗi nén hương dâng lên Đức Đại Vương hôm nay là một lời tri ân đối với tiền nhân. Mỗi nghi lễ được gìn giữ là một nhịp cầu nối quá khứ với hiện tại. Mỗi câu chuyện được kể lại cho thế hệ trẻ là một lần truyền trao đạo lý làm người.

Và mỗi người con họ Trương khi trở về làng Thạch, đứng trước ban thờ Đức Trầm Đỗng Quý Vương, đều có quyền tự hào về một bậc tiền nhân đã được lịch sử và nhân dân ghi nhớ. Đức Trầm Đỗng Quý Vương, Trương Chủng, Quý Lang là hình tượng kết tinh của truyền thống trung quân, ái quốc, thương dân và trọng nghĩa trong thần tích làng Thạch.

Dẫu trải qua bao biến thiên của lịch sử, công đức của Ngài vẫn được nhân dân phụng thờ, hương khói không ngừng.

Xin kính cẩn nghiêng mình trước anh linh Đức Đại Vương. Nguyện cầu anh linh Đức Đại Vương chứng giám lòng thành của nhân dân và dòng tộc.