GIÁ TRỊ LỊCH SỬ ĐỨC THÁNH TAM GIANG

GIÁ TRỊ LỊCH SỬ ĐỨC THÁNH TAM GIANG

Trong dòng chảy hàng nghìn năm dựng nước và giữ nước của dân tộc Việt Nam, những bậc tiền nhân đã có công bảo vệ giang sơn, gìn giữ độc lập và bồi đắp truyền thống văn hóa luôn là niềm tự hào thiêng liêng của các thế hệ hôm nay và mai sau. Trong đó, Đức Thánh Tam Giang, hai vị danh tướng Trương Hống, Trương Hát, là những nhân vật lịch sử, văn hóa có vị trí đặc biệt trong đời sống tín ngưỡng dân gian và ký ức cộng đồng tại nhiều địa phương.

Việc sưu tầm, nghiên cứu, đối chiếu và hệ thống hóa các nguồn tư liệu lịch sử liên quan đến Đức Thánh Tam Giang có ý nghĩa quan trọng trong việc làm sáng tỏ thân thế, sự nghiệp, công lao của các ngài đối với đất nước; đồng thời góp phần bảo tồn những giá trị lịch sử, văn hóa, tín ngưỡng được cộng đồng gìn giữ qua nhiều thế hệ.

Trước yêu cầu bảo tồn và phát huy các giá trị di sản văn hóa dân tộc, việc phối hợp giữa các cơ quan nghiên cứu khoa học, các nhà sử học, nhà Hán Nôm, các tổ chức dòng họ và cộng đồng địa phương trong công tác sưu tầm tư liệu về Đức Thánh Tam Giang là hướng đi cần thiết, có giá trị lâu dài.

Các nguồn tư liệu như thần phả, ngọc phả, sắc phong, văn bia, câu đối, hoành phi, gia phả, thần tích, bản chép tay, thư tịch cổ và các tài liệu lưu giữ tại đình, đền, miếu cùng các dòng họ có thể cung cấp những thông tin quý báu phục vụ nghiên cứu. Bên cạnh đó, những câu chuyện dân gian, nghi lễ thờ phụng, lễ hội truyền thống và ký ức được lưu truyền tại các cộng đồng cũng là nguồn tư liệu cần được ghi nhận, khảo cứu một cách khoa học.

Việc sưu tầm và hệ thống hóa những nguồn tư liệu này không chỉ nhằm tập hợp các dấu tích lịch sử còn lưu giữ ở nhiều nơi, mà còn hướng tới xây dựng cơ sở tư liệu có hệ thống, phục vụ nghiên cứu chuyên sâu, tổ chức hội thảo khoa học và xem xét các bước tiếp theo trong công tác bảo tồn, phát huy giá trị di sản văn hóa phi vật thể theo quy định.

Đây không đơn thuần là công việc của các nhà nghiên cứu. Đó còn là trách nhiệm chung của các tổ chức dòng họ, chính quyền địa phương, ban quản lý di tích, các nhà hảo tâm và mỗi người con đất Việt luôn trân trọng lịch sử dân tộc.

Đối với cộng đồng con cháu họ Trương trên khắp mọi miền Tổ quốc, việc tìm hiểu, sưu tầm và bảo tồn tư liệu về Đức Thánh Tam Giang, Trương Hống, Trương Hát, còn mang ý nghĩa sâu sắc về tình cảm dòng tộc, đạo lý tri ân tiền nhân và trách nhiệm tiếp nối truyền thống.

Mỗi bản thần phả được lưu giữ qua nhiều thế hệ, mỗi đạo sắc phong được bảo quản cẩn trọng, mỗi trang ngọc phả, gia phả hay bản chép tay cổ đều có thể chứa đựng những thông tin quý giá. Có những tư liệu đang được gìn giữ tại các di tích, dòng họ, gia đình; có những tài liệu chưa được giới thiệu rộng rãi; cũng có những câu chuyện lịch sử đang được lưu truyền qua lời kể của các bậc cao niên.

Nếu không kịp thời phát hiện, ghi chép, số hóa và bảo quản, một phần ký ức quý báu ấy có thể bị mai một theo thời gian. Để thực hiện được điều đó rất cần các tổ chức, hội đồng họ Trương tại các tỉnh, thành phố; các chi họ, gia đình, dòng họ; các nhà nghiên cứu, nhà sưu tầm; ban quản lý các di tích thờ Đức Thánh Tam Giang và toàn thể bà con nhân dân cùng chung tay cung cấp, giới thiệu, sao chụp và bảo tồn những tư liệu liên quan đến hai vị danh tướng Trương Hống, Trương Hát.

Mỗi người góp một thông tin, mỗi địa phương giới thiệu một nguồn tư liệu, mỗi dòng họ gìn giữ và chia sẻ một trang sử cũ, tất cả sẽ góp phần kết nối những mảnh ghép lịch sử, làm phong phú thêm nguồn tư liệu nghiên cứu và gìn giữ những giá trị quý báu cho các thế hệ mai sau. Chúng ta không chỉ gìn giữ những trang sử của tiền nhân, mà còn gìn giữ căn cốt văn hóa, niềm tự hào và sợi dây kết nối các thế hệ trong cộng đồng dòng tộc.

Để công tác nghiên cứu đạt hiệu quả, mong muốn bà con và các địa phương quan tâm giới thiệu các nhóm tư liệu sau:

- Thần phả, thần tích, ngọc phả: Các bản chữ Hán, chữ Nôm, bản phiên âm, bản dịch hoặc bản sao có nội dung liên quan đến Đức Thánh Tam Giang, Trương Hống, Trương Hát.

- Sắc phong và văn bản cổ: Các đạo sắc phong, văn bản ban cấp, tài liệu ghi chép về việc thờ phụng, công trạng và danh hiệu của các ngài.

- Tư liệu tại di tích: Văn bia, hoành phi, câu đối, bia công đức, tài liệu tu bổ đền, đình, miếu và các bản ghi chép lịch sử địa phương.

- Gia phả, dòng họ và thư tịch: Những tài liệu có thông tin liên quan đến thân thế, sự nghiệp, các địa danh, sự kiện và truyền thống thờ phụng Đức Thánh Tam Giang.

- Tư liệu lễ hội, tín ngưỡng và truyền khẩu: Hồ sơ lễ hội, nghi thức tế lễ, truyện kể dân gian, lời kể của các bậc cao niên, hình ảnh và phim tư liệu về các di tích thờ phụng.

- Tài liệu nghiên cứu đã công bố: Sách, bài báo, công trình khảo cứu, luận văn, luận án và các tài liệu khoa học có liên quan.

Mỗi tư liệu được giới thiệu cần có thông tin về nơi lưu giữ, địa phương, người cung cấp, thời điểm ghi nhận và tình trạng bản gốc hoặc bản sao nếu có. Đối với tài liệu chữ Hán, chữ Nôm, rất mong được cung cấp thêm bản phiên âm, bản dịch và thông tin về người dịch khi đã có.

Trên cơ sở nguồn tư liệu được sưu tầm, việc nghiên cứu, thẩm định, đối chiếu các dị bản và hệ thống hóa tài liệu sẽ góp phần tạo nền tảng khoa học cho các hoạt động tiếp theo, trong đó có việc tổ chức sự kiện với sự tham gia của các cơ quan nghiên cứu, chuyên gia lịch sử, Hán Nôm, văn hóa dân gian, đại diện các địa phương và cộng đồng thực hành tín ngưỡng.

Mục tiêu là làm rõ những vấn đề lịch sử có cơ sở tư liệu, nhận diện giá trị văn hóa được cộng đồng gìn giữ, đồng thời xác định các giải pháp bảo tồn và phát huy phù hợp. Kết quả nghiên cứu cũng có thể là nguồn tham khảo quan trọng trong quá trình xem xét, xây dựng hồ sơ đề nghị ghi danh di sản văn hóa phi vật thể theo đúng tiêu chí, trình tự và thẩm quyền quy định.

Việc sưu tầm tư liệu là bước khởi đầu quan trọng; việc lập hồ sơ và ghi danh di sản còn cần quá trình nghiên cứu, kiểm chứng, đánh giá và hoàn thiện theo quy định pháp luật. Chính vì vậy, sự tham gia tích cực, trung thực và có trách nhiệm của cộng đồng sẽ góp phần nâng cao chất lượng và độ tin cậy của công tác này.

Việc cung cấp tư liệu có thể thực hiện bằng cách chụp ảnh rõ nét, quét tài liệu thành tệp điện tử, cung cấp bản sao hoặc đăng ký để các đơn vị nghiên cứu phối hợp khảo sát trực tiếp. Đối với hiện vật và tài liệu cổ, đề nghị giữ nguyên hiện trạng, không tự ý tẩy xóa, phục chế hoặc di chuyển khi chưa có hướng dẫn chuyên môn; việc tiếp nhận, sử dụng và công bố tư liệu cần tôn trọng quyền sở hữu, quyền quản lý và ý kiến của người lưu giữ.

Thông tin giới thiệu tư liệu nên ghi rõ địa điểm, nguồn gốc, người đang lưu giữ và thông tin liên hệ. Các tài liệu chưa xác định được niên đại hoặc tính xác thực vẫn có thể được giới thiệu để chuyên gia xem xét, nhưng cần được ghi nhận đúng tình trạng, không mặc nhiên coi là chứng cứ lịch sử đã được xác minh. Mỗi sự đóng góp, dù là một bản sắc phong, một trang thần phả, một bức ảnh di tích hay một lời kể được ghi chép cẩn thận, đều đáng trân trọng.

Hướng về Đức Thánh Tam Giang là hướng về lịch sử, hướng về cội nguồn và hướng về trách nhiệm của thế hệ hôm nay đối với mai sau. Với tinh thần đoàn kết, nghĩa tình và đạo lý “Uống nước nhớ nguồn”, mong rằng cộng đồng con cháu họ Trương cùng bà con các địa phương sẽ chung sức gìn giữ, kết nối và lan tỏa những giá trị lịch sử, văn hóa gắn với Đức Thánh Tam Giang, Trương Hống, Trương Hát; để những trang sử quý báu được tiếp tục nghiên cứu, bảo tồn và truyền lại cho các thế hệ mai sau.

Một tư liệu được gìn giữ hôm nay có thể trở thành chứng cứ quý cho ngày mai. Một tấm lòng hướng về tiền nhân sẽ góp phần làm bền chặt tình quê hương, nghĩa dòng tộc và niềm tự hào dân tộc.

BAN TRUYỀN THÔNG HỘI ĐỒNG HỌ TRƯƠNG VIỆT NAM