DÒNG CHẢY LỊCH SỬ

THƠ THẦN VÀ TRUYỀN THUYẾT

Trong thời gian qua, cộng đồng mạng và giới nghiên cứu có nhiều ý kiến xoay quanh việc sách giáo khoa ghi tác giả bài thơ – Sông núi nước Nam “Nam quốc sơn hà, Nam Đế cư” là khuyết danh.  gắn với truyền thuyết thơ thần của hai vị Trương Hống - Trương Hát. Đây không chỉ là một vấn đề học thuật, mà còn gợi mở những suy ngẫm sâu sắc về việc nhìn nhận, trân trọng và gìn giữ đúng mức các giá trị lịch sử, văn hóa, tâm linh của dân tộc.

Bài thơ được coi là bản “Tuyên ngôn độc lập” đầu tiên của nước ta, gắn với hào khí sông núi, với ý thức chủ quyền và lòng tự tôn dân tộc. Dù tác giả là ai, thì tinh thần thiêng liêng của non sông trong từng câu chữ vẫn còn vang vọng đến hôm nay, nhắc nhở các thế hệ sau về trách nhiệm bảo tồn và phát huy di sản cha ông để lại.

Cũng không phải là sự trùng hợp ngẫu nhiên trong dòng chảy của lịch sử. Ngày 22 tháng 11 năm Ất Tỵ, khi cộng đồng đang có những ý kiến về bài thơ Thần. Lễ khánh thành Di tích lịch sử cấp Quốc gia Cố Trạch, nơi thờ Toàn gia Đức Thánh Mẫu Tam Giang.

Chúng ta không khỏi xúc động khi nhìn lại chặng đường gian nan để khôi phục và tôn tạo một địa chỉ tâm linh thiêng liêng này. Trải qua nhiều năm, khu di tích bị hư hỏng nặng, các pho tượng trong tình trạng bong tróc, nứt vỡ, không gian thờ tự chật hẹp, thiếu sự chăm sóc thường xuyên. Vì nhiều lý do khách quan và chủ quan, nơi đây dần ít được quan tâm đúng với giá trị.

Ngày 20 tháng 11 năm 2021, Hội đồng họ Trương Việt Nam gửi công văn đến UBND phường Vân Dương, Ban quản lý Di tích và nhân dân khu Hai Vân xin được cung tiến 6 pho tượng thờ Toàn gia Đức Thánh Mẫu (trị giá 600.000.000đ – sáu trăm triệu đồng), sau khi được sự chấp thuận người họ Trương đã kêu gọi đóng góp kinh phí. Những tấm lòng tiêu biểu đó là các ông bà :

6 Pho tượng Toàn gia Đức Thánh Mẫu

Ông Trương Văn Hiền - công đức 03 pho, ông Trương Văn Đoan, ông Trương Việt Bình, ông Trương Công Thái, ông Trương Quốc Chính, ông Trương Văn Tường, ông Trương Viết Công, ông Trương Văn Hà, ông Trương Quốc Hoàn, bà Trương Thuý Nga : Công đức 03 pho tượng : Đức Thánh Mẫu. Cụ Trương Hống. Cụ Trương Hát. Cụ Trương Lừng. Cụ Trương Lẫ. Cụ Trương Đạm Nương. Ngày 18/6/2022 (tức ngày 20 tháng 5 năm Nhâm Dần), tại sân Đền thờ Đức Thánh Tam Giang phường Nam Sơn, tỉnh Bắc Ninh đã long trọng tổ chức Lễ đúc tượng Toàn gia Đức Thánh Mẫu trong không khí trang nghiêm, thành kính. Do Xưởng đúc đồng Thái Trung, Ý Yên, Nam Định, của hậu duệ Trương Công Thái. Ngày 18/9/2022 (tức ngày 23 tháng 8 năm Nhâm Dần), Lễ An vị được tổ chức theo đúng nghi thức truyền thống.

Lễ đúc Tượng và khuôn viên khu Di tích Cố Trạch khi chưa được tôn tạo.

Nội thất nơi thờ tự các vị Thánh khi chưa tôn tạo.

Nội thất sau khi tôn tạo xây dựng lại.

Tuy nhiên, sau lễ an vị, do hậu cung cũ nhỏ hẹp, kết cấu thấp, nên tượng Đức Thánh Mẫu phải đặt dưới xà, điều này theo quan niệm tâm linh là bị phạm, chưa thật sự trang nghiêm và chưa tương xứng với công đức của Ngài.

Ông Trương Văn Hiền, Anh hùng Lao động thời kỳ đổi mới, phó chủ tịch Hội đồng họ Trương Nghệ Tĩnh đã kêu gọi người họ Trương tâm huyết và đề xuất việc tiếp tục sửa chữa, mở rộng và tôn tạo toàn bộ khu di tích, nơi thờ tự các bậc Thánh dòng họ nhằm tạo không gian thờ tự xứng đáng, lâu dài và bền vững, vừa đáp ứng nhu cầu tín ngưỡng của nhân dân, vừa bảo tồn một di sản lịch sử, văn hóa quý báu của địa phương và quốc gia. Trước tấm lòng và sự quyết tâm của ông cùng những người họ Trương, sau một thời gian đã được chấp thuận, đi vào xây dựng, tôn tạo, ngày 22 tháng 11 năm Ất Tỵ đã tổ chức Lễ Khánh thành Di tích lịch sử Cố Trạch

Nhìn lại câu chuyện tranh luận về hai chữ “khuyết danh” trong sách giáo khoa, và nhìn về hành trình phục dựng Di tích Cố Trạch, có thể thấy một điểm chung: Lịch sử sẽ sống mãi cùng sự phát triển của xã hội, và đó là khát vọng của vị thế xứng đáng cho lịch sử, cho những giá trị tinh thần đã góp phần làm nên hồn cốt dân tộc.

Giữ gìn một bài thơ thiêng của non sông hay sự trùng lặp của việc trùng tu một ngôi đền cổ kính thờ Đức Thánh Mẫu, tất cả đều bắt nguồn từ đạo lý, từ ý thức rằng: khi lịch sử được trân trọng, thì hiện tại mới có nền tảng vững chắc và tương lai mới có điểm tựa để phát triển bền lâu.