DANH NHÂN TRƯƠNG HÁN SIÊU

DANH NHÂN VĂN HÓA TRƯƠNG HÁN SIÊU

Bậc hiền tài của dân tộc. Người thầy được các đời vua kính trọng. Một đời vì nước, muôn đời lưu danh sử sách

“Giặc tan muôn thuở thanh bình,
Bởi đâu đất hiểm, cốt mình đức cao.”

Hai câu thơ kết tinh tư tưởng sâu sắc trong áng văn bất hủ Bạch Đằng giang phú của Danh nhân Trương Hán Siêu cũng chính là lời nhắc nhở muôn đời về đạo lý dựng nước, giữ nước: non sông vững bền không chỉ nhờ địa thế hiểm yếu, mà cốt ở con người có tài, có đức, biết lấy chính nghĩa làm nền tảng và lấy sự nghiệp quốc gia làm trọng.

Trong dòng chảy hàng nghìn năm lịch sử dân tộc Việt Nam, Trương Hán Siêu là một bậc danh nhân kiệt xuất thời Trần, hội tụ phẩm chất của nhà chính trị, nhà văn hóa, nhà tư tưởng và một bậc hiền tài có nhiều đóng góp cho đất nước. Cuộc đời ông gắn liền với những năm tháng hào hùng của triều Trần, với công cuộc xây dựng quốc gia, củng cố phép nước, giữ gìn bờ cõi và phát huy nền văn hiến Đại Việt.

Đối với các thế hệ người họ Trương Việt Nam, tên tuổi và sự nghiệp của Danh nhân Trương Hán Siêu không chỉ là niềm tự hào về một người con ưu tú của dòng tộc, mà còn là tấm gương sáng về nhân cách, trí tuệ, lòng trung nghĩa và tinh thần phụng sự non sông.

Danh nhân Trương Hán Siêu, tự là Thăng Phủ, hiệu Độn Tẩu, mất năm 1354, quê ở vùng Phúc Am, thuộc đất Ninh Bình ngày nay.

Ông sinh trưởng trong thời đại nhà Trần, một giai đoạn lịch sử đặc biệt của dân tộc, khi đất nước phải đương đầu với những cuộc xâm lăng lớn từ phương Bắc, đồng thời xây dựng và củng cố nền độc lập, tự chủ sau những chiến thắng vang dội.

Từ sớm, Danh nhân Trương Hán Siêu đã nổi tiếng là người có học vấn uyên thâm, tư chất thông minh, tài năng văn chương và tư duy chính trị sắc bén. Ông không chỉ tinh thông kinh sử, am hiểu đạo lý mà còn có khả năng nhìn nhận những vấn đề lớn của quốc gia, dân tộc.

Trong cuộc đời mình, ông từng có thời gian làm môn khách của Hưng Đạo Đại vương Trần Quốc Tuấn. Đây là môi trường giúp ông có điều kiện tham gia bàn luận việc nước, đóng góp trí tuệ vào sự nghiệp chống ngoại xâm của triều Trần.

Tài năng và phẩm chất của Danh nhân Trương Hán Siêu được khẳng định qua những đóng góp thực tiễn đối với đất nước. Ông không phải là người chỉ lưu danh bằng văn chương, mà còn là bậc đại thần đem tri thức, bản lĩnh và trách nhiệm của mình phục vụ triều đình, góp phần giữ vững nền thái bình của Đại Việt.

Cuộc đời ông là minh chứng cho truyền thống quý báu của dân tộc: người có học phải biết đem tài năng phụng sự đất nước; người có đức phải biết đặt lợi ích chung lên trên lợi ích riêng; người có chí lớn phải biết gánh vác việc đời.

Một trong những nét đặc biệt làm nên vị thế của Danh nhân Trương Hán Siêu trong lịch sử là sự kính trọng mà các vua Trần dành cho ông. Ông làm quan trải bốn triều vua: Trần Anh Tông, Trần Minh Tông, Trần Hiến Tông và Trần Dụ Tông. Trong thời gian phụng sự triều đình, ông lần lượt đảm nhiệm nhiều chức vụ quan trọng như Hàn lâm học sĩ, Hành khiển, Tả gián nghị đại phu và Tham tri chính sự. Đây đều là những trọng trách đòi hỏi người đảm nhiệm phải có kiến thức sâu rộng, bản lĩnh chính trị, khả năng tham mưu và phẩm chất của một người phụng sự quốc gia.

Đặc biệt, Danh nhân Trương Hán Siêu được các vua Trần kính trọng, gọi bằng “Thầy” thay vì gọi tên như cách xưng hô thông thường. Điều ấy không chỉ thể hiện sự quý mến đối với một bậc đại thần, mà còn cho thấy uy tín, học vấn và đạo đức của ông trong triều đình đương thời.

Một người có thể được trọng dụng nhờ tài năng, nhưng để được các bậc quân vương kính trọng như người thầy, hẳn phải có cả tri thức, nhân cách và tầm vóc tinh thần vượt lên trên những quan hệ thông thường. Danh nhân Trương Hán Siêu chính là một con người như vậy. Ông không lấy chức tước làm thước đo giá trị của bản thân, mà lấy trách nhiệm đối với triều đình, đối với nhân dân và vận mệnh đất nước làm lẽ sống.

Danh hiệu “người thầy của các đời vua” vì thế không chỉ là niềm tự hào về một bậc danh nho, mà còn là biểu tượng cho giá trị của trí tuệ, đạo đức và sự chính trực trong đời sống chính trị.

Đối với hậu thế, tấm gương ấy nhắc nhở rằng: địa vị có thể đem lại quyền lực, nhưng chính tài năng, nhân cách và sự tận tâm mới tạo nên Danh tiếng lâu bền.

Nếu sự nghiệp chính trị làm nên vị thế của Danh nhân Trương Hán Siêu trong triều đình nhà Trần, thì văn chương đã đưa tên tuổi ông vượt qua giới hạn của thời đại để sống mãi trong tâm thức dân tộc. Tác phẩm nổi tiếng nhất của ông là Bạch Đằng giang phú, một kiệt tác của văn học trung đại Việt Nam, đồng thời là áng văn tiêu biểu cho hào khí thời Trần.

Bạch Đằng là dòng sông gắn liền với những chiến công hiển hách trong lịch sử giữ nước. Nơi đây từng chứng kiến chiến thắng của Ngô Quyền trước quân Nam Hán năm 938 và chiến thắng của quân dân nhà Trần trước quân Nguyên năm 1288.

Với tầm vóc của một nhà văn hóa lớn, Trương Hán Siêu không chỉ nhìn dòng sông bằng vẻ đẹp của cảnh sắc thiên nhiên, mà còn nhìn thấy trong từng con sóng, bãi bờ và dấu tích chiến trường bóng dáng của lịch sử, khí phách của tiền nhân và vận mệnh của dân tộc.

Trong Bạch Đằng giang phú, quá khứ hào hùng được tái hiện với âm hưởng mạnh mẽ. Những đoàn chiến thuyền, những lá cờ, những đội quân và những trận giao tranh hiện lên như một bản hùng ca về sức mạnh Đại Việt. Nhưng điều làm nên giá trị trường tồn của tác phẩm không chỉ là niềm tự hào chiến thắng, còn gửi gắm một tư tưởng sâu sắc về nguyên nhân làm nên sức mạnh của dân tộc: địa thế hiểm yếu là lợi thế của trời đất, song con người mới là nhân tố quyết định.

Tư tưởng ấy được kết tinh trong những câu thơ nổi tiếng:

“Giặc tan muôn thuở thanh bình,
Bởi đâu đất hiểm, cốt mình đức cao.”

Một quốc gia muốn trường tồn phải có những con người tài đức, có tinh thần đoàn kết, biết trọng nghĩa lớn và sẵn sàng hy sinh vì lợi ích chung. Chiến thắng không chỉ đến từ binh lực hay địa thế, mà còn bắt nguồn từ chính nghĩa, lòng dân và phẩm chất của những người gánh vác vận mệnh đất nước.

Bởi vậy, Bạch Đằng giang phú không chỉ là tác phẩm văn chương ca ngợi chiến công của cha ông. Tác phẩm còn là lời nhắn gửi đến các thế hệ mai sau về lòng yêu nước, ý thức lịch sử và trách nhiệm đối với non sông.

Đối với con người họ Trương Việt Nam, Bạch Đằng giang phú không chỉ là niềm tự hào về tài năng của một bậc tiền nhân, mà còn là lời nhắc nhở về trách nhiệm tiếp nối truyền thống: học tập để có tri thức, tu dưỡng để có nhân cách, đoàn kết để tạo sức mạnh và hành động vì sự phát triển của quê hương, đất nước. Bên cạnh Bạch Đằng giang phú, Trương Hán Siêu còn để lại thơ văn, văn bia và những bài ký có giá trị lịch sử, văn hóa. Trong đó, tác phẩm gắn với núi Dục Thúy, còn gọi là núi Non Nước ở Ninh Bình, thể hiện tình yêu thiên nhiên, sự am hiểu cảnh quan và chiều sâu suy tưởng của ông trước những biến đổi của thời gian.

Qua những trang văn ấy, Danh nhân Trương Hán Siêu hiện lên không chỉ là một vị đại thần tận tụy với việc nước, mà còn là một trí thức có tâm hồn phong phú, biết chiêm nghiệm lịch sử, trân trọng di sản và nhìn nhận sự hưng vong của con người, triều đại trong dòng chảy dài lâu của thời gian.

Ông nhận thức được rằng quyền lực và vinh hoa rồi sẽ qua đi, nhưng những giá trị tinh thần chân chính có thể sống mãi cùng dân tộc. Đó cũng là lý do vì sao tên tuổi Danh nhân Trương Hán Siêu được hậu thế trân trọng, tưởng niệm và tôn vinh.

Sau khi ông qua đời, triều đình truy tặng ông chức Thái bảo; về sau, ông tiếp tục được truy tặng chức Thái phó và được đưa vào thờ tại Văn Miếu quốc gia. Những ghi nhận ấy thể hiện sự đánh giá cao của các thế hệ đối với công lao và vị thế văn hóa của ông.

Ngày nay, đền thờ Danh nhân Trương Hán Siêu tại Ninh Bình là một địa chỉ văn hóa, lịch sử, nơi nhân dân và hậu thế tưởng nhớ một người con ưu tú của quê hương, đất nước.

Mỗi lần nhắc đến Danh nhân Trương Hán Siêu là một lần chúng ta nhắc đến truyền thống trọng hiền tài, tôn sư trọng đạo, đề cao đạo đức và gìn giữ văn hiến của dân tộc Việt Nam. Trong truyền thống của người Việt, việc tưởng nhớ tổ tiên, tiền nhân và những bậc danh nhân có công với đất nước là một đạo lý cao đẹp, thể hiện lòng biết ơn đối với cội nguồn và ý thức tiếp nối những giá trị tốt đẹp của các thế hệ đi trước. Đối với người họ Trương, Danh nhân Trương Hán Siêu là một tên tuổi lớn trong lịch sử dân tộc, một niềm tự hào về trí tuệ, nhân cách và tinh thần phụng sự quốc gia.

Tự hào về tiền nhân không chỉ là nhắc lại công danh, sự nghiệp, mà quan trọng hơn là học tập và thực hành những giá trị mà tiền nhân đã để lại. Đó là tinh thần yêu nước, lòng trung nghĩa, ý thức trách nhiệm, sự chính trực trong hành xử, tinh thần học hỏi và khát vọng đóng góp cho cộng đồng.

Trong thời đại hôm nay, khi đất nước đang phát triển và hội nhập sâu rộng, những giá trị ấy càng có ý nghĩa thiết thực. Mỗi người con họ Trương, dù ở bất cứ địa phương, ngành nghề hay vị trí nào, đều có thể góp phần phát huy truyền thống bằng những việc làm cụ thể: chăm lo học tập, xây dựng gia đình văn hóa, phát triển kinh tế chân chính, đoàn kết giúp đỡ đồng tộc, đóng góp cho quê hương và thực hiện trách nhiệm đối với xã hội.

Các hoạt động khuyến học, khuyến tài, kết nối doanh nhân, gìn giữ di sản, giáo dục truyền thống và chăm lo thế hệ trẻ chính là những cách thiết thực để biến niềm tự hào về tiền nhân thành sức mạnh phát triển của dòng họ trong hiện tại và tương lai.

Mỗi người con họ Trương, dù ở bất cứ địa phương, ngành nghề hay vị trí nào, đều có thể góp phần phát huy truyền thống bằng những việc làm cụ thể: chăm lo học tập, xây dựng gia đình văn hóa, phát triển kinh tế chân chính, đoàn kết giúp đỡ đồng tộc, đóng góp cho quê hương và thực hiện trách nhiệm đối với xã hội.

Các hoạt động khuyến học, khuyến tài, kết nối doanh nhân, gìn giữ di sản, giáo dục truyền thống và chăm lo thế hệ trẻ chính là những cách thiết thực để biến niềm tự hào về tiền nhân thành sức mạnh phát triển của dòng họ trong hiện tại và tương lai.

Một dòng họ có truyền thống đáng quý không chỉ bởi những người con đã làm nên sự nghiệp lớn trong quá khứ, mà còn bởi khả năng nuôi dưỡng những thế hệ mới có tri thức, có đạo đức và có khát vọng cống hiến.

Tưởng nhớ Danh nhân Trương Hán Siêu vì thế cũng là dịp để mỗi người con họ Trương tự soi lại mình, tự nhắc nhở mình sống xứng đáng với tổ tiên, với dòng tộc và với quê hương, đất nước. Thực hiện đạo lý “Uống nước nhớ nguồn”, “Ăn quả nhớ người trồng cây”, hằng năm, ngày giỗ của Danh nhân Trương Hán Siêu là dịp để các thế hệ hậu duệ và những người trân trọng lịch sử cùng hướng về tiền nhân, thành kính dâng hương, dâng lễ, tưởng nhớ công đức của một bậc hiền tài đã dành cả cuộc đời phụng sự đất nước. Lễ giỗ không chỉ là một nghi thức tưởng niệm theo truyền thống, mà còn là dịp hội tụ tình đồng tộc, thắt chặt nghĩa tình giữa các thế hệ con cháu, khơi dậy niềm tự hào về lịch sử và bồi đắp ý thức gìn giữ di sản văn hóa của dòng họ.

Thông qua hoạt động tri ân tiền nhân, những câu chuyện về cuộc đời, sự nghiệp và nhân cách của Danh nhân Trương Hán Siêu sẽ tiếp tục được truyền lại cho thế hệ trẻ, để các giá trị lịch sử không bị lãng quên, để truyền thống tốt đẹp của tổ tiên luôn hiện diện trong đời sống hôm nay.

Hội đồng họ Trương Hà Nam Ninh trân trọng kính mời bà con họ Trương cùng con cháu luôn hướng về cội nguồn tham dự Lễ giỗ Danh nhân Trương Hán Siêu.

- Thời gian: 09 giờ 00, thứ Năm, ngày 29 tháng 10 năm 2026, tại Đề thờ danh nhân Trương Hán Siêu, thành phố Ninh Bình. Thành kính dâng hương, dâng lễ tưởng niệm Danh nhân Trương Hán Siêu. Sự hiện diện của bà con là sự tiếp nối đạo lý tri ân tiền nhân, là biểu hiện của tình đoàn kết dòng tộc và là sự chung tay gìn giữ truyền thống văn hóa họ Trương.

Nguyện cho tinh thần hiếu học, lòng yêu nước, đức chính trực và khát vọng phụng sự cộng đồng của tiền nhân mãi là ngọn lửa soi đường cho các thế hệ con cháu họ Trương hôm nay và mai sau. Đời đời ghi nhớ công đức tiền nhân. Tự hào truyền thống họ Trương. Đoàn kết, phát huy và tiếp nối những giá trị tốt đẹp của dân tộc Việt Nam.